Debati evropian për armët bërthamore po fiton vrull

Udhëheqësit evropianë, të shqetësuar nga kërcënimet e një Rusie të pajisur me armë bërthamore dhe nga pasiguritë mbi të ardhmen e angazhimit të sigurisë së SHBA-ve, po e diskutojnë gjithnjë e më hapur mundësinë e forcimit të arsenaleve bërthamore në kontinent.

Ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Rusia kanë mijëra koka bërthamore secila, në Evropë vetëm Franca dhe Mbretëria e Bashkuar zotërojnë armë atomike, me një total të kombinuar prej disa qindra njësish.

Komentet përçmuese të presidentit amerikan Donald Trump ndaj NATO-s dhe qasja e tij transaksionale ndaj politikës së jashtme kanë shtuar dyshimet te aleatët evropianë nëse mund të mbështeten pa kushte te mbrojtja amerikane.

“Evropianët nuk mund t’ia delegojnë më Shteteve të Bashkuara mendimin për parandalimin bërthamor”, paralajmëroi një grup ekspertësh në një raport të publikuar për Konferencën e Sigurisë në Mynih, duke bërë thirrje që Evropa të përballet urgjentisht me “një realitet të ri bërthamor” përballë “revizionizmit rus të mbështetur nga armët bërthamore”.

Duke folur në Mynih, kancelari gjerman Friedrich Merz tha se po zhvillon tashmë “bisedime konfidenciale me presidentin francez për parandalimin bërthamor evropian”.

Nga ana e tij, kryeministri britanik Keir Starmer deklaroi se parandalimi bërthamor i Mbretërisë së Bashkuar tashmë mbron edhe aleatët e NATO-s, por theksoi se Londra po “forcon bashkëpunimin bërthamor me Francën”. Sipas tij, “çdo kundërshtar duhet ta dijë se në një krizë mund të përballet me forcën tonë të kombinuar”.

SHBA, “garanti përfundimtar”
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, këmbënguli se askush në Evropë nuk po mendon seriozisht të zëvendësojë plotësisht ombrellën bërthamore amerikane. “Të gjithë e kuptojnë se SHBA-të janë garantuesi përfundimtar; diskutimet e tjera janë shtesë, jo zëvendësim”, tha ai.

Ndërkohë, zëvendëssekretari amerikan i Mbrojtjes, Elbridge Colby theksoi se SHBA-të mbeten të angazhuara për parandalimin bërthamor në Evropë, por pranoi se ekziston hapësirë për “një kontribut më të madh evropian”, me kujdes për rreziqet e përhapjes dhe paqëndrueshmërisë.

Pa zgjidhje të lehta
Raporti i Mynihut paraqet pesë opsione për Evropën, nga mbështetja e vazhdueshme te parandalimi amerikan, te forcimi i rolit bërthamor franko-britanik, zhvillimi i armëve bërthamore evropiane, rritja e numrit të vendeve me arsenale bërthamore, apo fuqizimi i kapaciteteve konvencionale, por paralajmëron se asnjëra nuk është pa kosto apo rrezik.

“Epoka kur Evropa mund të përballonte vetëkënaqësi strategjike ka përfunduar”, thuhet në raport, duke i bërë thirrje politikëbërësve të veprojnë pa vonesë.

Ministri finlandez i Mbrojtjes, Antti Hakkanen, tha se investimet më të mëdha në kapacitetet bërthamore të Francës apo Britanisë do të ishin pozitive, por theksoi se zëvendësimi i parandalimit amerikan “nuk është realist” në këtë fazë.

Ekspertët e mirëpresin debatin e hapur, por kërkojnë hapa konkretë. Heloise Fayet nga Instituti Francez i Marrëdhënieve Ndërkombëtare (Ifri) tha për AFP se “tani duhet veprim”.

Presidenti francez Emmanuel Macron, i cili më herët ka ngritur idenë e shtrirjes së ombrellës bërthamore franceze në Evropë, pritet të mbajë në fund të shkurtit një fjalim të rëndësishëm mbi doktrinën bërthamore franceze, duke lënë të hapur mundësinë e “bashkëpunimit të veçantë, stërvitjeve të përbashkëta dhe interesave të përbashkëta të sigurisë” me vende kyçe evropiane.