Një operacion i gjerë ndërkombëtar, ku u përfshi edhe territori shqiptar, ka çuar në arrestimin e 35 personave të dyshuar për trafikimin e artefakteve të rralla kulturore me vlerë miliona euro, duke zbuluar lidhje të thella të krimit të organizuar në Ballkan dhe më gjerë.
Fillimisht Bullgaria njoftoi këtë të enjte se ka arrestuar 35 persona të lidhur me një rrjet kriminal të përfshirë në trafikimin në shkallë të gjerë të objekteve kulturore nëpër Evropë.
“Kemi kryer 131 kontrolle. Brenda 24 orëve, 35 persona u ndaluan, gjetëm mijëra objekte me vlerë kulturore, me numrin që vazhdon të rritet, dhe mbi 50 armë antike,” tha Boyan Raev, kreu i Drejtorisë së Përgjithshme për Luftën kundër Krimit të Organizuar (GDBOP), në një konferencë për shtyp, citon Reuters.
Kështu në kuadër të këtij operacioni u sekuestruan makina, kasaforta dhe sende të tjera. Zëvendësprokurori i qytetit të Sofjes, Angel Kanev, tha në konferencën për shtyp se rrjeti kriminal kishte operuar për më shumë se 16 vjet në Evropën Perëndimore, Ballkan (përfshirë Shqipërinë), Shtetet e Bashkuara dhe gjetkë.
“Deri tani janë identifikuar mbi një miliard dollarë në rastin e pastrimit të parave,” deklaroi Kanev.
Europol njofton se hetimi nisi pas një bastisjeje në një shtëpi në Bullgari në vitin 2020, gjatë së cilës policia sekuestroi rreth 7 mijë artefakte kulturore me vlerë të paçmueshme historike dhe monetare. Këto objekte, kryesisht antikitete greko-romake dhe trake, kanë vlerë të jashtëzakonshme për shkak të rëndësisë historike.
Mungesa e dokumentacionit të qartë për origjinën e shumë prej tyre, e konstatuar nga autoritetet bullgare në atë kohë, ngriti dyshime për përvetësim të paligjshëm. Që nga sekuestrimi, artefaktet janë ruajtur në Muzeun Kombëtar Historik të Bullgarisë në Sofje, në pritje të hetimeve të mëtejshme.
- 35 arrestime në Bullgari
- 131 bastisje, përfshirë shtëpi, automjete dhe kasaforta bankare (1 në Shqipëri, 120 në Bullgari, 3 në Francë, 3 në Gjermani, 4 në Greqi)
- Sekuestrime që përfshijnë mbi 3 mijë artefakte (monedha antike prej ari dhe argjendi dhe antikitete të tjera) me vlerë të vlerësuar mbi 100 milionë euro, vepra arti, armë, dokumente, pajisje elektronike, mbi 50 mijë euro në para të gatshme dhe ar për investim
Objektivi kryesor me vlerë të lartë (HVT) në këtë rast dyshohet se ka financuar gërmime të paligjshme në Bullgari dhe në vendet fqinje të Ballkanit. Grabitës lokalë, që dyshohet se punonin për ndërmjetës që vepronin në emër të HVT-së, besohet se kanë qenë të përfshirë në operacionet e paligjshme. Koleksioni i artit i sekuestruar në vitin 2020 përfshin objekte unike, disa prej të cilave datojnë që nga viti 2000 p.e.s., si maska, pajisje ushtarake, bizhuteri, vazo dhe kupa nga civilizimet trake dhe greko-romake. Shumica e artefakteve nuk kishin dokumentacion për origjinën, ndërsa vetëm disa kishin dokumente të dyshimta të lëshuara nga shtëpi ankandi dhe galeri arti në mbarë botën, kryesisht në Francë, Gjermani, Mbretërinë e Bashkuar dhe Shtetet e Bashkuara.
Taskforca e Europol-it për të lidhur pikat përtej kufijve
Që nga qershori 2024, me nismën e autoriteteve bullgare, Europol krijoi një taskforcë operacionale për të lehtësuar shkëmbimin e informacionit, koordinimin dhe mbështetjen analitike. Puna e taskforcës çoi në identifikimin e lidhjeve mes individëve të vendosur në vende të ndryshme si dhe në lokalizimin e artefakteve të tjera që besohet se janë trafikuar nga anëtarët e rrjetit. Hetime të reja u iniciuan gjithashtu në disa nga tetë vendet pjesëmarrëse në taskforcë. Në ditën e aksionit, Europol dërgoi dy ekspertë në Sofje, Bullgari, për të mbështetur koordinimin e aktiviteteve ndërkufitare dhe për të ofruar mbështetje analitike dhe ekspertizë.
Trashëgimia ballkanike: një terren pjellor për vjedhjen e artit
Rajoni i Ballkanit dhe Italia, të pasura me histori të lashtë, janë shtëpia e thesareve arkeologjike greke dhe romake me vlerë të paçmueshme që prej kohësh kanë tërhequr rrjete kriminale. Këta aktorë kriminalë, shpesh të përbërë nga celula lokale, angazhohen në grabitje, vjedhje dhe pastrim të artefakteve të vjedhura përmes tregut të artit. Tregu i artit është veçanërisht i ndjeshëm ndaj aktiviteteve kriminale për shkak të kërkesës së lartë nga koleksionistët dhe ata që kërkojnë të pastrojnë fonde të paligjshme.
Qeveritë përballen me sfida në luftimin e gërmimeve të paligjshme për shkak të kompleksitetit të tregut të artit dhe vështirësive në verifikimin e origjinës së objekteve kulturore dhe artistike. Rrjetet kriminale shfrytëzojnë këto boshllëqe, duke anashkaluar kontrollet e kujdesit të duhur për të futur artefakte të grabitura, përfshirë ato nga zonat e konfliktit si Siria dhe Iraku, në treg. Trafikantët kanë zhvilluar metoda për të shitur dhe pastruar këto artefakte të përvetësuara në mënyrë të paligjshme, duke paraqitur një kërcënim të madh për ruajtjen e trashëgimisë kulturore.
Bashkëpunimi ndërkombëtar dhe shkëmbimi i informacionit mes autoriteteve kombëtare janë jetike për të zbuluar antikitetet e përfituara në mënyrë të paligjshme, për të çmontuar rrjetet e trafikimit të artit dhe për të ruajtur trashëgiminë kulturore për brezat e ardhshëm.